Serbołużyczanie na Łużycach Dolnych

Serbołużyczanie żyjący na Łużycach Dolnych są potomkami plemienia Lusici, którzy bagiennej krainie Łužica - Łużyce nadali taką nazwą. Ich język, dolnołużycki, zbliżony jest do polskiego, podczas gdy górnołużycki – do czeskiego. Na przykład słowo "góra" w dolnołużyckim i polskim "gora, góra", w górnołużyckim i czeskim brzmi "hora". Etniczne znaczenie słowa "Serb" (łużycki) jest identyczne w obu językach, dolno- i górnołużyckim. Jednak w języku niemieckim "Dolne Serby" określani są częściej jako Wendowie, niż Łużyczanie, czy Serbołużyczanie. Tradycje kultury łużyckiej odgrywały doniosłą rolę w czasach NRD, służyły mianowicie Socjalististycznej Partii Jedności Niemiec (SED) do demonstracji swojej "wzorcowej polityki narodowościowej". Doświadczenia Dolnołużyczan z "dyktaturą proletariatu" były znacznie gorsze, aniżeli Słowian na Łużycach Górnych. Tak na przykład Domowina Dolnołużycka, która powstała we wrześniu 1946 r. w Wjerbnie (Spreewalddorf Werben) została przez władze rozwiązana i dopiero w r. 1949 na nowo zalegalizowana. Zarząd SED w powiecie Cottbus – Land nie wykorzystał szansy na to, co mogło stanowić zalążek równoprawnego traktowania słowiańskiego narodu na Łużycach Dolnych. Świadczy o tym wystąpienie łuzyckiego delegata (odrzucone zresztą przez Domowinę) podczas wyborów do władz gminnych w dniu 5 sierpnia 1946 r. który stwierdził, że "na naszym terenie o ruchu ludowym Wendów, właściwie nie ma mowy". I to wtedy, gdy większość rady okręgu stanowili aż do końca wojny Serbowie łużyccy!

Podczas gdy Górnołyżyczanie byli przez rosyjskich okupantów traktowani z sympatią, Dolnołużyczanie spotykali się z rezerwą ze strony "słowiańskich braci". Możliwe, że należy to przypisać miejscowym funkcjonariuszom SED, którzy ten mały naród trzymający się mocno chrześcijańskich wartości i okazujący brak entuzjazmu dla komunistycznych celów, oceniali jako reakcyjny. Dopiero pod naciskiem saksońskiej Ustawy o ochronie praw ludności serbołużyckiej (1948) wydał parlament brandenburski Dekret rządowy dla popierania, rozwoju i zachowania dziedzictwa kulturowego Serbołużyczan, który praktycznie był bez znaczenia i nie wpłynał na zmianę stanowiska regionalnych władz. Dopiero w 1952 r. została założona w Chociebużu łużycka szkoła średnia (póżniej Łużycka Rozszerzona Szkoła Średnia, obecnie Dolnołużyckie Gimnazjum). Jednak nie było, i dalej nie ma, na dolnołużyckim obszarze językowym przedszkoli ani szkół podstawowych z językiem dolnołużyckim. Ledwie kilka szkół ma w swoim programie nauczania język łużycki jako fakultatywny. Przy tym liczba chętnych do udziału w lekcjach łużyckiego, zgodnie zresztą z wytycznymi polityki kształcenia NRD, mocno się skurczyła. Do dzisiaj większość Łużyczan nie zna ojczystego języka, chyba że nauczyła się go w gimnazjum. Konsekwencją germanizej polityki językowej w ostatnim stuleciu będzie wkrótce wśród młodej generacji rezygnacja z dwujęzyczności na rzecz używania wyłącznie języka niemieckiego. Jednakże zadziwiająco dużo Dolnołużyczan przyznaje się do słowiańskiego pochodzenia i narodowych tradycji. Jest to widoczne w pielęgnowaniu prastarych obyczajów, które przeżywają swój renesans. Korzenie historii narodu sięgają czasów przedchrześcijańskich. W 1574 r. została wydrukowana pierwsza książka w języku dolnołużyckim – śpiewnik i zarazem mały katechizm. Od 1848 roku, z wyjątkiem okresu nazistowskiego i pierwszych lat wojny, wychodzą nieprzerwanie dolnołużyckie gazety.W roku 1956 nastąpiła emisja pierwszej dolnołużyckiej audycji radiowej. Od Wielkanocy 1992 r. Wschodnioniemiecka Brandenburska Telewizja (ORB) nadaje co miesiąc półgodzinny program w dolnołużyckim języku.

Przed około stu laty Łużyce Dolne liczyły ponad 70. tysięcy Słowian – Wendów. Obecnie ich liczba jest oceniana na 20. tysięcy. Istnieje niebezpieczeństwo, że znikną oni z etnograficznej mapy Europy, jeśli nie zostaną w końcu przedsięwzięte odpowiednie środki zaradcze w celu ochrony i zachowania języka i tradycji kulturowych tego niewielkiego narodu.

Werner Měškank, Dolnołużyckie Muzeum Chociebuż

Dalszych informacji udziela:
Informacja o Kulturze Serbołużyckiej "Lodka"
Augusta-Bebelowa droga 82
D-03046 Chośebuz / Cottbus
Łužyca
Niemcy

tel. 0355-48576-469
fax. 0355-48576-469
email: stiftung-lodka@sorben.com