Serbołużyczanie regionu Wojerecy / Hoyerswerda

Okreg Wojerecy (Hoyerswerda) jest przykładem tego, jak destrukcyjna ludzka działalność w krótkim czasie może zmienić charakter krajobrazu. Tam, gdzie jeszcze przed 80. laty rozpościerały się sosnowe lasy i liczne jeziora, człowiek, aby dostać się do pokładów węgla brunatnego, dokonał za pomocą maszyn brutalnego zniszczenia. Tam, gdzie łużyccy chłopi mieszkali w swoich niskich, krytych strzechą domostwach i pracując od świtu do zmierzchu uzyskiwali z tej piaszczystej ziemi skromne plony, terkoczą dzisiaj ciągi gigantycznych koparek oraz gwiżdżą elektyczne pociągi z surowym węglem, zdążające do fabryk brykietów. Tam, gdzie wydobycie węgla brunatnego zakończono, rozciągają się hałdy, na których zielenią się znowu młode sosny i brzózki. Niejednokrotnie zioną pustką głębokie doły, zapełniające się stopniowo wodą. Eksploatacja węgla brunatnego w ostatnich latach istnienia NDR pozostawiła po sobie prawdziwe spustoszenie.

Wraz zpowstaniem monokultury górnictwa węgla brunatnego zmieniła się struktura społeczeństwa. Łużyccy chłopi sprzedali kopalniom większą część swojej ziemi i przenieśli się w inne okolice. Wielu z nich zostało robotnikami w kopalniach i fabrykach brykietów. Język łużycki utracił w tym procesie rolę jako środek porozumiewania się.

Budowa gigantycznych zakładów przeróbki węgla brunatnego Čorna Pumpa (Schwarze Pumpe) dla około 16. tysięcy pracowników oraz budowa tak zwanego "Drugiego Socjalistycznego Osiedla Mieszkaniowego" w Wojerecach spowodowały napływ rąk do pracy ze wszystkich zakątków byłej NRD.

Dzisiejsze centrum tego okręgu było na początku XX wieku zamieszkałe wyłącznie przez Łużyczan. Wojerecy mogą się poszczycić tradycjami, mającymi swe zródło w historii Łużyc. Podkreślić tu należy działalność w Łazie (Lohsa) księdza i poety Handrija Zejlera, którego ludowe pieśni i wiersze przyswajane przez łużycką ludność, budziły i umacniały uczucia patriotyczne. Z okręgu Wojerecy pochodzi też dwóch łużyckich pisarzy i nauczycieli Křesćan Kulman (1805-1869) i Jan Bogumił Nyčka (1825-1904) oraz Jan Arnošt Smoler, wybitny naukowiec, publicysta i wydawca.

Dzisiejsze centrum tego okręgu było na początku XX wieku zamieszkałe wyłącznie przez Łużyczan. Wojerecy mogą się poszczycić tradycjami, mającymi swe zródło w historii Łużyc. Podkreślić tu należy działalność w Łazie (Lohsa) księdza i poety Handrija Zejlera, którego ludowe pieśni i wiersze przyswajane przez łużycką ludność, budziły i umacniały uczucia patriotyczne. Z okręgu Wojerecy pochodzi też dwóch łużyckich pisarzy i nauczycieli Křesćan Kulman (1805-1869) i Jan Bogumił Nyčka (1825-1904) oraz Jan Arnošt Smoler, wybitny naukowiec, publicysta i wydawca.

Już w połowie XIX wieku rozpoczęto w Wojerecach organizowanie cyklicznych imprez pod nazwą Świeto Pieśni pod kierownictwem łużyckiego kompozytora Augusta Kocora.

W dniu 1 lutego 1885 r. powstał w Wojerecach Związek Chłopski a 13 pazdziernika 1912 r. Domowina – związek Łużyczan. Historyczne tradycje stworzyły fundament dla powstania centralnych łużyckich instytucji w Wojerecach.

W 1956 r. planowano założenie Łużyckiego Teatru Ludowego i Państwowego Zespołu Pieśni i Tańca oraz wielu innych instytucji kulturalnych. Miały one przeciwdziałać wymieraniu łużyckiego języka i kultury. Ostatecznie instytucje te powstały w Budyšinie, który już od dawna sprawował funkcję stolicy Łużyc Górnych.

Pomimo to dużo zostało zrobione dla stworzenia zdrowego współżycia łużyckiej i niemieckiej ludności. Świadczy o tym dwujęzyczna szkoła średnia "Handrij Zejler", bogaty w tradycje Dom Ubiorów Regionalnych Jatzwauk na ulicy Senftenberger Strasse oraz stała ekspozycja łużyckiej kultury w Muzeum Miejskim w Hoyerswerda. Ceramiczny obelisk na Starym Mieście upamiętnia powstanie Domowiny.

Problemem gospodarczym i społecznym naszego regionu, szczególnie w powiecie Wojerecy, stał się gwałtowny odwrót od górnictwa węgla brunatnego i związane z tym wysokie bezrobocie. Pomimo to Rada Miasta i Powiatu wraz z nowo powstałymi związkami stara się chronić i pielęgnować język i kulturę łużycka. Widocznym tego znakiem są tradycyjne imprezy w naszym powiecie, takie jak orszak "jeźdźców wielkanocnych" w Kulowie (Wittichenau), kiermasz  pisanek wielkanocnych w Horach – Nowej Łuce (Bergen – Neuwiese), święto wiejskie w Brětnja – Michałkach (Bröthen – Michalken) i dożynki w Wojerecach. Pomimo wielu problemów społeczność miasta i powiatu Wojerecy optymistycznie widzi przyszłość.

Manfred Müller, Wojerecy

Dalszych informacji udziela:
Region. biuro Fundacja dla narodu serbołużyckiego
Dreždźanska 18 / Dresdener Str.18
02977 Wojerecy / Hoyerswerd
tel.: 03571 / 418026